از اواخر زمستان ۱۴۰۴ (فوریه ۲۰۲۶) با آغاز درگیری نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، بازارهای مالی جهانی و داخلی وارد دورهای از نوسان شدید و عدمقطعیت شدهاند. تا اواسط خرداد ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶) نیز با وجود تلاشها برای آتشبس و مذاکره، تنشها همچنان ادامه دارد و توافق پایدار قطعی نشده است. در این یادداشت، سازوکار اثرگذاری این بحران بر چهار بازار کلیدی — نفت، طلا، دلار و اقتصاد کلان — را در سطح ایران و جهان بررسی میکنیم.
وضعیت کنونی بحران
درگیری که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، با حملات متقابل و دورههای کوتاه آتشبس همراه بوده است. گزارشها تا اواسط ژوئن ۲۰۲۶ از شکنندگی آتشبس و عدمقطعیت در مسیر مذاکرات حکایت دارند. مهمترین متغیر برای بازارها، «طولکشیدن» یا «مهارشدن» بحران است؛ هرچه افق پایان درگیری مبهمتر باشد، صرف ریسک (risk premium) در قیمت داراییها بالاتر میرود.
بازار جهانی نفت و نقش تنگه هرمز
نخستین و سریعترین واکنش بازار، در قیمت نفت دیده شد. بر اساس گزارشها، نفت برنت پس از آغاز درگیری تا حدود ۱۰۵ دلار در هر بشکه و نزدیک به ۴۴٪ بالاتر از سطح پیش از جنگ معامله شد. عامل اصلی این جهش، نگرانی از اختلال در عرضه از خلیج فارس و بهویژه ریسک بستهشدن یا ناامنشدن تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که بخش بزرگی از نفت و گاز جهان از آن عبور میکند.
- ریسک تنگه هرمز: هر تهدید جدی نسبت به این گذرگاه میتواند قیمت نفت را بهسرعت بالاتر ببرد.
- صرف ریسک ژئوپلیتیک: بخشی از قیمت فعلی نفت، نه بابت کمبود واقعی، بلکه بابت «احتمال» اختلال آینده است.
- چشمانداز: تحلیلگران انتظار دارند قیمت نفت تا پایان سال از سطوح پیش از جنگ بالاتر بماند، هرچند با فروکشکردن تنش میتواند تعدیل شود.
اثر بر اقتصاد جهانی و تورم
گرانشدن نفت مستقیماً به افزایش هزینه حملونقل و انرژی و در نتیجه فشار تورمی در اقتصادهای بزرگ منجر میشود. گزارشها از افزایش قیمت بنزین به بالای ۴ دلار در هر گالن در آمریکا و رسیدن تورم به بالاترین سطح نزدیک به دو سال خبر دادهاند. این وضعیت، نگرانی از «رکود تورمی» (stagflation) — ترکیب تورم بالا و رشد ضعیف — را تقویت کرده و سیاستگذاران پولی را در وضعیت دشواری میان مهار تورم و حمایت از رشد قرار داده است.
طلا و انس جهانی: پناهگاه امن با رفتار دوگانه
طلا در نقش دارایی امن، در نخستین موج بحران جهش کرد؛ گزارشها از پرشهای چنددرصدی در یک جلسه معاملاتی و ثبت رکوردهای تاریخی در ماههای ابتدایی ۲۰۲۶ حکایت دارند. اما رفتار طلا دوگانه بوده است: در کوتاهمدت تقاضای امن قیمت را بالا میبرد، ولی وقتی پیامدهای اقتصادی جنگ (بهویژه مسیر نرخ بهره) روشن میشود، حساسیت طلا به نرخ بهره میتواند موجب اصلاحهای شدید شود. به همین دلیل در این دوره شاهد نوسان بالا در انس جهانی بودهایم.
برای بازار داخلی، قیمت طلا و سکه از دو کانال متأثر میشود: یکی انس جهانی و دیگری نرخ دلار. وقتی هر دو همزمان صعودی باشند، قیمت طلا و سکه داخلی با شتاب بیشتری بالا میرود و حباب سکه نیز میتواند گسترش یابد.
دلار و بازار ارز ایران
در شرایط جنگی، نرخ دلار در بازار ایران بیش از آنکه تابع متغیرهای بنیادی باشد، تحت تأثیر «انتظارات» و «روانشناسی بازار» قرار میگیرد. افزایش عدمقطعیت، تقاضای پناهگاهی برای دلار و طلا را بالا میبرد و فشار بر نرخ ارز را تشدید میکند. همزمان، محدودیتهای ناشی از تحریم و کاهش درآمدهای ارزی، سمت عرضه ارز را تضعیف میکند.
- کانال انتظارات: اخبار منفی میتواند ظرف چند ساعت موجی از تقاضا ایجاد کند.
- کانال عرضه: اختلال در صادرات نفت و دشواری نقلوانتقال ارز، عرضه را محدود میکند.
- کانال تورم داخلی: انتظار تورم بالاتر، نگهداری دارایی بهشکل ارز و طلا را جذابتر میکند.
اثر بر اقتصاد داخلی ایران
برای اقتصاد ایران، جنگ هزینههای مضاعفی دارد: تشدید بحران معیشت و هزینه زندگی، فشار بر بودجه، افزایش بیثباتی نرخ ارز و دشوارتر شدن تجارت خارجی. در چنین فضایی، پیشبینیپذیری بازار کاهش مییابد و نوسان روزانه نرخها افزایش پیدا میکند؛ موضوعی که اهمیت رصد لحظهای نرخها را برای فعالان اقتصادی دوچندان میکند.
جمعبندی
بحران ایران و آمریکا یک شوک همزمان بر نفت، طلا، دلار و رشد اقتصادی وارد کرده است. نفت و طلا در کوتاهمدت صرف ریسک بالاتری گرفتهاند، تورم جهانی تقویت شده، و بازار ارز ایران بیش از همیشه تابع انتظارات شده است. متغیر تعیینکننده، مدت و شدت ادامه بحران است: فروکشکردن تنش میتواند بخشی از صرف ریسک را آزاد کند، و تداوم آن میتواند نوسان را عمیقتر سازد. توصیه عملی، پرهیز از تصمیمهای هیجانی و رصد منابع معتبر نرخ بهصورت لحظهای است.
سلب مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبه تحلیلی و آموزشی دارد، بر پایه گزارشهای خبری در دسترس تهیه شده و توصیه به خرید، فروش یا سرمایهگذاری محسوب نمیشود. اعداد و ارقام ذکرشده تقریبی و متغیرند؛ برای تصمیمگیری به منابع روز و مشورت تخصصی مراجعه کنید.